TrosKompas: Eurovisie Nostalgie

Categories Portfolio

Deze week in TrosKompas een artikel over de nostalgie van het Eurovisie Songfestival, op basis van interviews met hoogleraar Ad Vingerhoets en Songfestivalveteraan Gerard Joling.

De nostalgie van het Eurovisie Songfestival

Geen muzikaal evenement waar zo veel mensen zo veel meningen over hebben als het Eurovisie Songfestival. Het liedjesfestijn is al jaren muzikaal niet heel relevant meer en teert vooral op gevoelens van nostalgie. Dit jaar meer dan ooit, zo lijkt het.

Het zijn dan ook de deelnemende landen die de hang naar vroeger oproepen. Sinds vorige editie doet ‘oudgediende’ Italië weer mee, een land dat eigenhandig goed is voor een enorme berg songfestivalhistorie, maar sinds de jaren ’90 niet meer meedeed. Diverse landen en groepen fans maken zich momenteel hard om het oude vertrouwde orkest (eind jaren ’90 verdwenen) weer terug te krijgen op het liedjesfestijn om de artiesten te begeleiden, terwijl Engeland zoetgevooisde muzieklegende Engelbert Humperdink (76 jaar oud) naar Azerdbeidzjan stuurt. Een deelname die de kijkers en luisteraars meteen weer moet meenemen naar de tijd dat Humperdink doorbrak, door in 1966 met de vermaarde Europese liedjeswedstrijd Knokkefestival mee te doen.

Prikkels
“Muziek en geur zijn de twee belangrijkste prikkels die gevoelens van nostalgie kunnen oproepen”, zo legt bijzonder hoogleraar klinische gezondheidspsychologie Ad Vingerhoets uit. Vingerhoets onderzoekt al jaren samen met collega’s van de Universiteit van Tilburg de menselijke gevoelswereld. “Als geen enkele andere prikkel weten geur en muziek door te dringen in het emotionele brein en zo een periode, gebeurtenis of een tijdperk te vangen in de hersenen van de mens. Waardoor iemand maar een flard hoeft te ruiken of te horen om een herinnering naar boven te halen.” In 2011 schreef Vingerhoets voor het boek De Muziek Zegt Alles een essay over gevoelens van nostalgie bij de luisteraars van de Top 2000. “Volgens mij is er door niemand gedegen onderzoek naar het Eurovisie Songfestival gedaan. Maar ik vermoed dat hetgeen voor de liedjes in de Top 2000 opgaat, ook toegepast kan worden op liedjes die daadwerkelijk impact hebben gemaakt op het festival. Omdat die liedjes niet alleen op zo’n avond te horen waren, maar ook buiten de context van het Eurovisie Songfestival op de radio en televisie voorbij kwamen en dus als ondersteunende muziek bij gebeurtenissen in mensenlevens heeft gediend.”

Positieve emotie
Vingerhoets benadrukt dat nostalgie een positieve emotie is, eentje die mensen door een herinnering beter doet voelen. “Een emotie die zelfs negatieve herinneringen kan verdoezelen. Zo hoorde ik recent dat er mensen in het voormalig Oost-Duitsland zijn die nostalgisch terugdenken aan de DDR-tijd. Terwijl dat toch echt niet zo’n leuke tijd geweest moet zijn.” In tijden van crisis kunnen die nostalgische ‘vroeger was het beter’ gevoelens de kop op steken, zo stelt Vingerhoets. “De samenleving is enorm geïndividualiseerd. Mensen hebben behoefte aan saamhorigheid en die is onder meer te vinden in herinneringen die bij veel anderen ook een ‘weet-je-nog-wel’ gevoel oproepen. Een groot evenement kan zo’n herinnering zijn, waarbij muziek de prikkel is die het emotionele brein raakt en jaren later nostalgische gevoelens oproept.”

‘Je weet niet wat je meemaakt’

Dat nostalgie en het Eurovisie Songfestival werken, weet ook Gerard Joling. Als oud-deelnemer (Shangri-la in 1988) zingt hij tijdens zijn optredens in het land met grote regelmaat medleys van Songfestivalliedjes. “Daaruit blijkt echt de kracht van de klassieke Songfestivalhits”, zo vertelt Joling, die zowel buitenlandse hits (Eres Tú, Congratulations, What’s Another Year) als Nederlandse inzendingen (Ding-a-dong, Amsterdam, De Troubadour) brengt tijdens die medleys. “Ik doe dat nu een jaar of vijf en merk dat er tijden s die medleys een enorm saamhorigheidsgevoel ontstaat in het publiek. Iedereen kent die liedjes, iedereen weet nog waar ze waren toen die liedjes hits waren. Mensen vallen elkaar in de armen, iedereen zingt uit volle borst mee. Er gebeurt iets met het publiek, je weet niet wat je meemaakt.”

[Dit interview is origineel gepubliceerd in TrosKompas #20, 2012]

Edgar Kruize is freelance tekstschrijver en journalist. Gespecialiseerd in (live) entertainment, muziek en film en daarnaast in teksten voor de zorgsector.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *