BLOG: Hitlijstmanipulatie van alle tijden

Categories Actualiteit

Ach, het is me wat het gekibbel in hitparadeland. Het tv-programma Rambam liet gisteren zien dat je een hit kan kopen in de door GfK samengestelde Single Top 100. Moeten we daar wakker van liggen? Natuurlijk niet. Hitlijsten manipuleren gebeurt al zo’n vijftig jaar.
Voor mij persoonlijk heeft een groot deel van 2013 in het teken gestaan van hitlijsten. Dit vanwege het werk aan het boek Mega Top 50 presenteert: 50 Jaar Hitparade. Wat in de gesprekken die ik gevoerd heb meerdere malen naar voren kwam, is dat eigenlijk elke hitlijst wel eens gemanipuleerd is. Iets wat ook in het boek regelmatig naar voren komt. Een van de eerste gemanipuleerde hits was Irish Washerwoman van The Jumping Jewels uit 1964. Hierover vertelt Tijd Voor Teenagers samensteller Co de Kloet in het boek: “Op een feestje was ik de manager van The Jumping Jewels tegengekomen. Zij hadden net hun single Irish Washerwoman uit en die manager wist niet goed wat hij er mee aanmoest. Ik heb met hem een weddenschap afgesloten dat als ik ‘m meenam, de single gegarandeerd binnen drie weken in de Top 10 zou komen te staan.” Op 7 maart 1964 komt Irish Washerwoman de Tijd Voor Teenagers Top 10 binnen op de tiende plek. Over de manier waarop hij dit voor elkaar kreeg is De Kloet helder. Daar Tijd Voor Teenagers het enige programma op de publieke omroep is dat popmuziek draait is het gewoon een kwestie van veel in het programma draaien, waarna het publiek naar de winkel snelt. “Ik kan echter naar alle eerlijkheid zeggen dat dit de enige keer is dat ik iets van invloed heb uitgeoefend om een liedje in de hitlijst te krijgen. Het was een lolletje, ik had er verder geen commerciële belangen bij.”

Aadacht
Maar wat er in 1964 gebeurt is wel de kern van wat er in 2014 nog steeds aan de hand is. Een plek in de hitlijst is aandacht en – zo hopen de manipulerende partijen – heeft als vliegwieleffect meer omzet, nog meer aandacht en dat leidt als alles een beetje meezit tot grotere populariteit van de betreffende artiesten. In de jaren zestig is het Top 40 oprichter Willem van Kooten (Joost den Draaijer) die op Veronica de plaatjes van zijn eigen platenmaatschappij Red Bullet (onder meer Golden Earring) flink laat draaien en daarmee hits scoort. In de jaren zeventig en tachtig wordt de Nationale Hitparade vanuit Buma/Stemra samengesteld, hetgeen vanwege de belangen van de leden van Buma/Stemra ook niet heel objectief kan zijn. Maar die lijsten hebben dan tenminste nog een redelijk objectieve manier van samenstellen, want in het Top 40 kamp worden door de diskjockeys gewoonweg hits gemaakt als zij wekelijks de Tipparade samenstellen en de Alarmschijf kiezen. Die Alarmschijf (een keuze van de diskjockeys) kwam steevast een week later de Top 40 binnen. Inmiddels zijn de Alarmschijf en de lijst overigens losgekoppeld. Oud-diskjockey Peter Teekamp zegt daar over in het boek: “In mijn Veronica-periode zat ik natuurlijk wekelijks bij Alarmschijf vergaderingen daar had ik ook wel gezien hoe dubieus de verkiezing van zo’n schijf soms liep. Het is overigens – in tegenstelling dat wat mensen vaak denken – niet zo dat hits echt gekocht werden. Maar er waren bij die vergaderingen wel altijd mensen met bepaalde belangen. Soms heel ondoorzichtig, via heel ingewikkelde constructies. Maar die belangen waren er. Dan verbaasde het je niet dat sommige plaatjes ook ineens hoog de Top 40 in kwamen. Dat laatste stoorde de Nederlandse platenbranche destijds ook.”

Transparantie
Het is een Tipparadevergadering die begin jaren ’90 Sieb Kroeske – op dat moment directeur van de Stichting Nederlandse Top 40 – doet besluiten om de lijst de rug toe te keren. Dit omdat de samenstellende diskjockeys een single weigeren voor die Tipparade. En een nummer uitsluiten is natuurlijk óók gewoon manipulatie. Kroeske: “Het was een slechte single ook nog, Happy Xmas (War Is Over) van Vanessa. Men vond het nummer niet gepast. Maar het liedje verkocht goed. Niet alleen bij de Free Record Shops van haar echtgenoot, maar ook bij andere ketens. Als we de transparante lijst wilden zijn die ik voor ogen had, kon je dat niet negeren en mocht je daar niet bij ingrijpen. Ik heb op staande voet ontslag genomen.”

Manipulatie
Dat vertrek leidt uiteindelijk tot de start van wat we nu als Mega Top 50 kennen. Een lijst die in 1993 als transparant en objectief geheel wordt geïnitieerd, maar die tien jaar later uiteindelijk ook de basis legt voor de GfK lijst die nu zo onder vuur ligt. Dit omdat er in de lijst begin deze eeuw als de singleverkoop in begint te zakken te veel liedjes terecht komen omdat ze massaal worden opgekocht door acties van fanclubs. Ook een vorm van manipulatie. 3FM muzieksamensteller Basyl de Groot: “Wij merkten al een tijd dat de uitbreiding van de hitlijst van 50 naar 100 titels, jaren eerder, steeds meer haaks was komen te staan op de versnippering van de radiomarkt en de beleving bij een luisteraar van wat nou eigenlijk de echte ‘hits’ waren. (…) Niet een lijst met alle liedjes erin van alle platenmaatschappijen – die dan vrolijk konden vertellen aan de artiest of aan de moedermaatschappij in het buitenland dat ze alweer een ‘hit’ hadden gescoord – maar een lijst met vijftig liedjes waarvan je als luisteraar/consument dacht: ‘Ja, die ken ik inderdaad’.”

Autoriteit

Om de lijst op andersoortige manier samen te kunnen stellen, wordt begin 2004 het contract dat 3FM heeft met het samenstellende Mega Charts opengebroken. De afspraak wordt gemaakt dat de naam van de lijst verandert in 3FM Mega Top 50 om heel duidelijk de verbondenheid met het zenderprofiel ook in de naam te tonen. De ‘oude’ manier van werken waarbij er ook een Top 100 lijst voor de Nederlandse muziekindustrie wordt gemaakt, blijft gehandhaafd. Alleen is het dan niet meer zo dat de bovenste vijftig singles automatisch de Mega Top 50 vormen, zoals het voor mei 2004 wel was. Mega Charts gaat met het oog op de muziekindustrie per 1 mei 2004 een zogenaamde ‘business-to-businesslijst’ maken. Deze Top 100 wordt vanaf 1 mei 2004 op de vrijdag samengesteld aan de hand van verkopen gemeten over één week, aangevuld met airplay voor de onderste regionen. Op 18 juni 2004 wordt Mega Charts overgenomen door marktonderzoeksbureau GfK Benelux Marketing Services, die de hitlijsten als GfK Mega Charts voortzetten. Toenmalig 3FM zendermanager Florent Luyckx herinnert zich in het boek: “De afspraak was dat die nieuwe singleslijst alleen voor business to business doeleinden zou worden gebruikt. Zodat de Nederlandse platenmaatschappijen zelf konden zien hoe hun singles verkochten. Wat je in de loop der jaren echter hebt gezien, is dat de muziekindustrie met grote regelmaat die lijst naar de consument toe is gaan gebruiken. In alle voorkomende gevallen ging het om nummer 1 noteringen van Nederlandse artiesten die door middel van marketingtrucs de verkoop van hun single kunstmatig hadden opgevoerd. Dan betrof het dus geen realistische weergave van de populariteit van zo’n liedje en naar de consument toe werkt het verwarrend en misleidend. Die hoort dan dat Dries Roelvink of Gordon op de eerste plek staat. Vervolgens luisteren ze naar de Mega Top 50 of de Top 40 en daar komen die liedjes dan in het geheel niet in terug of in het beste geval in de onderste regionen. Dat is jammer, want niemand is hier bij gebaat. Het haalt de autoriteit van de hitlijsten onderuit.” Waarvan acte, gezien alle commotie zo’n twee en een halve maand na de release van Mega Top 50 presenteert: 50 Jaar Hitparade. De verontwaardiging dat dit een nieuw fenomeen zou zijn blijft dus knap gek. Er wordt al vijftig jaar gemanipuleerd en dat weet iedereen.

[Mega Top 50 presenteert: 50 Jaar Hitparade is te koop bij de betere boekhandel. Bij Bol.com is het boek inmiddels uitverkocht. Begin maart wordt een nieuwe druk verwacht.]

Edgar Kruize is freelance tekstschrijver en journalist. Gespecialiseerd in (live) entertainment, muziek en film en daarnaast in teksten voor de zorgsector.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *